BỆNH MẮT HỘT


Kính chào quư vị và các bạn
Đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn, đa số những tín hiệu của cuộc sống đều được con người cảm nhận nhờ đôi mắt. Tuy nhiên mắt lại là cơ quan rất dễ bị tổn thương hay bệnh tật, v́ vậy mỗi chúng ta cần phải hiểu rơ những bệnh lư thường xuyên xảy ra đối với mắt để có ư thức bảo vệ và giữ ǵn cửa sổ tâm hồn của ḿnh.

Một trong những bệnh lư về mắt tương đối thường gặp, có tính chất xă hội, lây lan do t́nh h́nh vệ sinh pḥg bệnh kém, đó là bệnh mắt hột.

Mắt hột rất dễ phát triển và lây lan đặc biệt ở các nước đang phát triển, và là một trong những bệnh gây mù ḷa hiện nay trên thế giới, và hàng triệu người mù hẳn do mắt hột gây ra. Bệnh thường xảy ra nhiều ở vùng nông thôn do điều kiện vệ sinh kém. Và một trong những biểu hiện biến chứng của mắt hột ta thường thấy và gọi nôm na là bị "mắt toét".

Vậy mắt hột là ǵ ? tại sao lại bị mắt hột ? và làm thế nào để pḥng ngừa bệnh mắt hột ? là vấn đề mà hôm nay chúng tôi sẽ nói cùng quí vị.

Mắt hột là ǵ ? Bệnh mắt hột là t́nh trạng viêm kết mạc - giác mạc măn tính, tiến triển thành dịch, lây lan, đặc điểm là h́nh thành những hột, và những tổn thương sẹo điển h́nh ở mắt (h́nh 1 mắt bị mắt hột).

Nguyên nhân gây ra bệnh mắt hột
Mắt hột bị gây ra do vi sinh vật tên là CHLAMYDIA TRACHOMATIS (Từ TRACHOMA do gốc từ HYLẠP nghĩa là sù ś và sưng phồng)

H́nh thức lây lan: Như tôi đă nói ở phần trên, t́nh trạng vệ sinh kém là yếu tố cơ bản của sự sinh bệnh, lan truyền và mức độ nặng nhẹ của bệnh mắt hột. Mắt hột có ở khắp mọi nơi trên thế giới đặc biệt ở những nước nghèo, kém phát triển. Bệnh lây truyền chủ yếu do:
- Tay bẩn, nước bẩn
- Dùng chung khăn mặt, thau rửa mặt
- Tắm ao hồ, sử dụng nước ao hồ trong sinh hoạt
- Hoặc do ruồi nhặng đậu từ mắt người này qua mắt người kia.

Các triệu chứng của bệnh mắt hột
Biểu hiện bệnh của mắt hột rất đa dạng, đa h́nh, có thể từ rất nhẹ, không có triệu chứng ǵ cả đến những trường hợp bệnh nặng nề, kéo dài dai dẳng, nhiều biến chứng nguy hiểm và có thể dẫn đến mù ḷa. Thông thường khi bị bệnh mắt hột bệnh nhân sẽ có những triệu chứng sau đây:
- Xốn mắt, vướng mắt như có hạt bụi trong mắt
- Ngứa mắt
- Hay mỏi mắt, thường về chiều.

Tiến triển của mắt hột
Bệnh mắt hột biểu hiện rất đa dạng, đa h́nh, có những trường hợp nhẹ nhàng không cần điều trị cũng tự khỏi, nhưng đôi khi rất nặng nề và nguy hiểm cho đôi mắt. Thông thường chúng ta sẽ gặp hai thể bệnh sau đây:
- Thể nhẹ: (c̣n gọi là mắt hột đơn thuần) tổn thương chỉ xuất hiện ở lớp biểu mô kết mạc và dừng lại ở đó. Bệnh nhân không có triệu chứng ǵ, hoặc chỉ ngứa mắt, xốn mắt, mỏi mắt, đôi khi hay chảy nước mắt. Thể này không để lại di chứng và không gây mù. Không điều trị có thể tự khỏi nếu không bị tái nhiễm.
- Thể nặng: xâm nhập xuống cả những lớp sâu bên dưới của mắt. Biểu hiện bệnh trầm trọng, nặng nề và kéo dài, không thể tự khỏi nếu không được điều trị tốt. Có thể gây nhiều biến chứng, và có thể dẫn đến mù ḷa.

Biến chứng:
Bệnh mắt hột có rất nhiều biến chứng biểu hiện, và rất dễ dàng lây nhiễm, tỷ lệ mắc bệnh trong dân số cao. Vậy th́ khi mắc bệnh mắt hột chúng ta sẽ có nguy cơ bị những biến chứng ǵ ? Thông thường mắt hột có thể gây ra các biến chứng sau đây:
- Viêm kết mạc măn tính: làm cho mắt đỏ, lèm nhèm quanh năm. Người ta hay nói đùa viêm kết mạc là "người bạn đồng hành" của mắt hột.
- Sạn vôi kết mạc: Do các ổ loét trên kết mạc đọng vôi vào chất tiết bă h́nh thành, nh́n giống như hạt cát có màu trắng đục, lúc đầu nằm ở sâu về sau trồi dần lên. Khi chớp mắt các sạn vôi này cọ sát làm cộm mắt rất khó chịu.
- Lông quặm, lông siêu (h́nh lông quặm): là t́nh trạng lông mi bị xiêu vẹo, biến dạng, quặp vào như bàn chải chà vào giác mạc gây tổn thương, trầy sướt giác mạc gây sẹo lồi trên giác mạc, làm mờ đục giác mạc, loét giác mạc, nguy hiểm hơn nếu kết hợp với t́nh trạng nhiễm trùng sẽ gây viêm mủ nhăn cầu phải khoét bỏ mắt hoặc làm teo mắt và gây mù. Có ba mức độ quặm:
1. Độ 1: lông mi dọa chạm vào giác mạc
2. Độ 2: lông mi đă chạm vào giác mạc
3. Độ 3: lông mi chạm nhiều vào giác mạc, quét trên bề mặt giác mạc.
* Viêm sụn mi: là t́nh trạng dày lên, xơ hóa, làm biến dạng sụn mi
* Loét giác mạc: bệnh nhân có t́nh trạng đau mắt, nhức mắt, sợ ánh sáng. Nếu được chẩn đoán và điều trị sớm sẽ biến dạng giác mạc gây loạn thị, đục giác mạc và dẫn đến mù ḷa.
* Bội nhiễm: thường là do bệnh mắt hột làm cho giác mạc bị tổn thương đề kháng kém với t́nh trạng nhiễm khuẩn, v́ vậy khi bị bệnh mắt hột, mắt của bệnh nhân sẽ sưng, giảm khả năng chống chọi với những thâm nhập từ bên ngoài dễ bị nhiễm trùng, nhiễm siêu vi và cả nhiễm vi nấm, những tác nhân này sẽ dẫn đến viêm giác mạc loét giác mạc, những trường hợp nặng có thể gây mù ḷa.
* U hột của bệnh mắt hột: u hột ở vùng ŕa lan vào đồng tử và có khi có cả trên toàn bộ giác mạc.
* Loạn thị: do sạn vôi và các sẹo mắt hột cọ sát lâu ngày trên giác mạc làm giác mạc gồ ghề, lởm chởm, sai lệch đường đi của ánh sáng vào mắt gây loạn thị, giảm thị lực.
* Khô mắt, khô giác mạc: do các ống tuyến bị teo, giảm tiết dịch. Mắt trắng khô như mắt tượng, mờ hẳn. Khô mắt có thể dẫn tới t́nh trạng loét giác mạc, thủng giác mạc và gây mù mắt.
* Viêm tuyến lệ, tắc ống dẫn lệ: gây ra triệu chứng mờ mắt, chảy nước mắt sống. Bệnh nhân bị mắt hột có biến chứng sẽ có 3 triệu chứng mà chúng ta hay gọi là t́nh trạng mắt toét gồm :
+ Trụi lông mi
+ Mắt ướt
+ Bờ mi đỏ.

Điều trị:
Như chúng tôi vừa tŕnh bày bệnh mắt hột chiếm tỉ lệ rất cao trong dân số, biểu hiện bệnh từ những trường hợp rất nhẹ nhàng, không có triệu chứng ǵ cả, có thể tự khỏi không cần điều trị đến những trường hợp nặng nề, nhiều biến chứng nếu không điều trị sẽ đưa đến mù ḷa. V́ vậy khi mắc bệnh mắt hột hoặc có các triệu chứng nghi ngờ bị bệnh các bạn phải đến khám tại bác sĩ chuyên khoa để được hướng dẫn biện pháp điều trị hữu hiệu.

Cách điều trị mắt hột phổ biến hiện nay là nhỏ thuốc nhỏ mắt hoặc tra thuốc mỡ vào mắt theo sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Thuốc thường được sử dụng hiện nay là thuốc mữ Pomade TETRACYCLINE 1%, tra mắt vào ban đêm trong 5 đến 10 ngày liền mỗi tháng kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm. Những trường hợp nặng, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc uống phối hợp với thuốc tra mắt.

Việc điều trị phẫu thuật được đặt ra khi có biến chứng như lông quặm, trong thực tế thăm khám hàng ngày chúng tôi đă chứng kiến những trường hợp phải bỏ mắt v́ nghe những người không chuyên khoa đắp lá lên mắt, hoặc ghê rợn hơn có người c̣n t́m đến thầy lang, thầy vườn để được rơ mắt bằng lưỡi, do đó các bạn phải đến khám tại thầy thuốc chuyên khoa khi thấy bất kỳ dấu hiệu nào gây khó chịu mà không tự ư điều trị.

Pḥng ngừa
Mắt hột là bệnh dễ mắc và dễ lây nhiễm như đă nói, và khi bị bệnh mắt hột chúng ta sẽ có nguy cơ mù ḷa v́ những biến chứng của nó. V́ vậy pḥng ngừa mắc bệnh cũng như hạn chế tỉ lệ mù ḷa v́ những biến chứng của mắt hột mà một trong những mục tiêu của chương tŕnh chăm sóc sức khỏe ban đầu của chúng ta.

Để pḥng ngừa chúng ta cần lưu ư các vấn đề sau đây:
1. Giữ ǵn vệ sinh cá nhân cho mắt bằng các biện pháp:
- Rửa mặt bằng khăn mặt riêng sạch, nước rửa sạch.
- Giữ tay sạch, không dụi bẩn lên mắt, nhất là các em nhỏ
- Không tắm ao hồ, tránh để nước bẩn bắn vào mắt.
- Đi đường gió bụi nên đeo kính mát, về nhà nên rửa mặt sạch sẽ
- Tiêu diệt ruồi nhặng là trung gian truyền bệnh
2. Đến khám bác sĩ ngay khi có những triệu chứng khó chịu ở mắt.
3. Kiên tŕ điều trị theo sự hướng dẫn của bác sĩ.

Cám ơn sự chú ư theo dơi của quí vị và các bạn,
Kính chào quí vị và các bạn.
 

BS.Nguyễn Vĩnh Phước
BV Thống Nhất