Điều trị đúng mức bệnh cao huyết áp

BS Phan Hữu Phước - Thạc Sĩ Lăo Khoa

Trưởng khoa Lăo học – BV. Nguyễn Trăi

Theo Tổ chức Y tế Thế giới hiện nay tăng huyết áp được xem là một trong 10 bệnh nguy hiểm ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ nhân loại có thể làm giảm thọ từ 10 đến 20 tuổi. Thực tế cũng đă cho thấy hậu quả của việc điều trị không đúng bệnh tăng huyết áp sẽ dẫn đến t́nh trạng huyết áp tăng cao đột ngột có thể làm đứt mạch máu năo gây xuất huyết năo, đột quỵ, suy tim cấp, phù phổi cấp hay t́nh trạng huyết áp tăng vừa phải thường xuyên sẽ gây ra suy tim măn, suy thận măn, tổn thương ở đáy mắt. Qua đó chúng ta thấy hầu hết các biến chứng này đều nguy hiểm tính mạng hoặc không hồi phục. Nhưng trong thực tế việc điều trị tốt bệnh tăng huyết áp để tránh các tai biến nguy hiểm này là đều không dễ dàng thực hiện được. Tại nhiều nước trên thế giới việc kiểm soát tốt bệnh tăng huyết áp vẫn ở một tỷ lệ khá thấp. Chẳng hạn như bệnh nhân tăng huyết áp được kiểm soát tốt huyết áp dưới mức 140/90mmHg tại Mỹ là 24%, tại Pháp là 24%, tại Canađa là 16%, tại Anh quốc là 6% và tại nhiều nước đang phát triển con số này cũng chỉ khoảng 1- 2%. Qua các con số này cho chúng ta thấy  cứ 100 người bị tăng huyết áp th́ chỉ khoảng 10 người là có huyết áp được điều trị tốt dưới 140/90mmHg c̣n là 90 người huyết áp luôn ở mức gây hại cho sức khoẻ. Như vậy làm sao để điều trị tốt bệnh tăng huyết áp và pḥng ngừa được các biến chứng của nó, đó chính là mục tiêu của bài nói hôm nay. Để đạt được mục tiêu này chúng ta cần xem và hiểu 3 vấn đề cơ bản sau đây:

1. Các yếu tố nào làm bệnh tăng huyết áp trở nên nguy hiểm hơn.

2. Làm ǵ để điều trị tốt bệnh tăng huyết áp.

3. Cách theo dơi huyết áp tại nhà khi đang điều trị tăng huyết áp.

Theo quan niệm hiện nay của Tổ chức Y tế Thế giới th́ huyết áp thấp hơn 120/80mmHg được xem là huyết áp tối ưu không gây hại cho sức khoẻ. Trong đó 120 gọi là số huyết áp trên 80 gọi là số huyết áp dưới. Gọi là tăng huyết áp khi số trên cao hơn 140mmHg hoặc số huyết áp dưới cao hơn 90mmHg.

Gọi là tăng huyết áp độ 1 hay độ nhẹ khi: số huyết áp trên từ 140 đến 159mmHg hoặc số huyết áp dưới từ 90 đến 99mmHg.

Gọi là tăng huyết áp độ 2 hay độ trung b́nh khi: số huyết áp trên từ 160 đến 179mmHg hoặc số huyết áp dưới từ 100 đến 109mmHg.

Gọi là tăng huyết áp độ 3 hay độ nặng khi: số huyết áp trên từ 180mmHgtrở lên hoặc số huyết áp dưới từ 110mmHg trở lên.

Khi số huyết áp trên và dưới thuộc 2 độ khác nhau th́ chọn độ theo số huyết áp cao hơn.

Khi đă xác định có bị tăng huyết áp bạn cần xác định thêm 4 yếu tố sẽ làm tác động xấu hơn bệnh tăng huyết áp của bạn. Bốn yếu tố này là:

1. 8 yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch.

2. Tổn thương nội tạng trong cơ thể do tăng huyết áp

3. Bị bệnh đái tháo đường.

4. Có một số bệnh lư khác đi kèm.

Khi bạn càng có`nhiều yếu tố trong 4 yếu tố này th́ khả năng bị tai biến do bệnh tăng huyết áp càng tăng cao. Các yếu tố này cụ thể như sau:

 

8 yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch:

1. Mức độ tăng của số huyết áp trên và số huyết áp dưới từ độ 1 đến độ 3.

2. Phái nam trên 55 tuổi.

3. Phái nữ trên 65 tuổi.

4. Có hút thuốc lá.

5. Bị rối loạn mỡ trong máu. Cụ thể là Cholesterol toàn phần trong máu cao hơn 6,5mmol/l hoặc 250mg%. Hoặc cholesterol gây hại có tênLDL-c cao hơn 4mmol/l hay 155mg% hoặc cholesterol bảo vệ có tên là HDL-c thấp hơn 40mg% ở nam, hay 48mg% ở nữ.

6. Trong gia đ́nh có người bị bệnh tim mạch sớm nam dưới 55 tuổi, nữ dưới 65 tuổi.

7. Bị béo ph́ ṿng bụng, nam có ṿng bụng trên 102cm hay nữ có ṿng bụng trên 88cm.

8. Trong máu loại protein có tên protein phản ứng C cao hơn 1mg/dl.

 

Các dạng tổn thương cơ quan nội tạng do tăng huyết áp:

      1. Lớn tim: biểu hiện trên điện tâm đồ, siêu âm tim, chụp x quang tim.

      2. Suy thận măn, tổn thương thận dưới dạng tiểu vi đạm niệu.

      3. Tổn thương đáy mắt: xuất huyết, xuất tiết vơng mạc, phù gai thị.

 

Bị bệnh đái tháo đường:

Tức là đường trong máu khi đói cao hơn 7mmol/l hoặc đường trong máu sau ăn tăng lên 11mmol/l hoặc 198mg%.

 

Có các bệnh lư khác đi kèm:

1. Đă bị tai biến mạch máu năo dù nặng hay nhẹ.

2. Bệnh tim do thiếu máu cơ tim cục bộ dưới các mức độ: cơn đau ngực, nhồi máu cơ tim.

3. Đă bị suy tim, suy thận…

4. Các dạng bệnh lư mạch máu ngoại biên.  

Khi đă xác định được tất cả các yếu tố tác động xấu thêm bệnh tăng huyết áp. Bạn phải có thái độ điều trị tích các yếu tố này có thể được

 

Những việc cần làm để điều trị tốt bệnh tăng huyết áp:

Để điều trị tốt bệnh tăng huyết áp bạn cần thực hiện 3 điều sau đây:

* Đưa được huyết áp vế thấp hơn 140/90mmHg.

* Thực hiện tốt các biện pháp điều trị không dùng thuốc và có dùng thuốc

* Điều trị các bệnh lư khác đi kèm theo.

Điều trị để mức huyết áp thấp hơn 140/90mmHg là bạn đă tự giúp cơ thể ḿnh trách được các biến chứng nguy hiểm của bệnh tăng huyết áp như: giảm 40% khả năng bị đứt mạch máu năo, 50% khả năng bị suy tim măn, giảm 30% khả năng bị tai biến mạch máu năo tái phát, và nhiều biến chứng khác… Như vậy để đạt được các lợi ích này bạn cần thực hiện các điều sau đây:

* Thực hiện tốt việc điều trị lhông dùng thuốc và việc điều trị có dùng thuốc.

* Điều trị các bệnh lư khác đi kèm theo nếu có.

 

Trong điều trị không dùng thuốc bạn cần thực hiện 10 điểm sau đây:

1. Nếu bị béo ph́, nên áp dụng chế độ ăn giảm cân: ít đường, ít mỡ, nhiều chất đạm và chất xơ rau quả, trái cây.

2. Nên ăn lạt, không ăn quá 1 muỗng cà- phê muối mỗi ngày. Lượng muối này bao gồm cả lượng muối được nêm trong thức ăn và nước chấm.

3. Nên ăn chất đạm có nguồn gốc từ cá và thực vật hơn là các loại thịt heo, ḅ, gà…

4. Không nên ăn quá ngọt ngay cả khi không bị tiểu đường…

5. Hạn chế ăn mỡ động vật và dầu dừa. Tốt nhất là dùng dầu ô- liu, dầu hướng dương, dầu mè, dầu đậu nành.

6. Nên ăn nhiều rau cải, trái cây để cung cấp nhiều chất khoáng, vitamin và chất xơ.

7. Ngừng hoặc hạn chế uống nhiều rựơu.

8. Bỏ hẳn hút thuốc lá.

9. Giữ nếp sinh hoạt điều độ, ổn định. Tránh trạng thái căng thẳng, xúc động, lo âu.

10. Rèn luyện thân thể thường xuyên: tập thể dục đều đặn ít nhất 45 phút mỗi ngày, 3 lần trong một tuần nhưng không nên gắng sức.

Trong các vấn đề điều trị không dùng thuốc nêu trên th́ hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ nếu có thể loại bỏ được, bỏ hút thuốc lá mang lại các lợi ích sau cho sức khỏe:

Lợi ích tức th́:

  • 20 phút sau ngưng hút thuốc lá huyết áp, mạch và nhiệt độ trở về b́nh thường.
  • Sau 24 giờ các cơn đau tim bắt đầu giảm.
  • Sau 48 giờ ăn uống thấy ngon miệng hơn.
  •  Sau 72 gị phế quản dăn ra hơn, hô hấp dễ dàng hơn, lượng không khí hít thở tăng nhiều hơn.
  • Sau 1-9 tháng giảm được những cơn ho, t́nh trạng thở ngắn và thiếu hơi thở.

 

Lợi ích lâu dài:

  • Sau vài tháng ngưng htuốc lá nguy cơ bệnh mạch vành tim bắt đầu giả rơ rệt và sau 3- 5 năm trở về giống như người chưa hút thuốc lá.
  • Sau10 năm ngưng hút thuốc lá nguy cơ ung thư phổi giảm 30-50%, sau 15 năm nguy cơ ung thư phổi giống như người chưa hút thuốc lá.
  • Ngưng hút thuốc lá c̣n làm giảm nguy cơ ung thư khác như ung thư thanh quản, thực quản, tuỵ tạng, bàng quang.
  • Ngưng hút thuốc lá c̣n làm giảm các bệnh lư khác như tai biến mạch máu năo, tắc mạch máu ở chân, bệnh phổi tắc nghẽn măn tính, viêm phổi và cải thiện được t́nh trạng khí phế thủng, viêm phế quản.
  • Ở bệnh nhân tiểu đường ngưng hút thuốc lá làm giảm biến chứng tim mạch và tai biến mạch máu năo.

Ngoài vấn đề hút thuốc lá th́ uống rượu cũng có nhiều vấn đề cần quan tâm:

      1. Uống rượu quá nhiều, thường xuyên say xỉn rất dễ bị đột quỵ,tai biến mạch máu năo.

      2. Có sự tỉ lệ thuận giữa bệnh tăng huyết áp và sự uống rượu.

      3. Người đang uống nhiều thường xuyên khi ngừng rượu khi ngừng rượu đột ngột huyết áp có thể tăng vọt lên và gây tai biến. Do đó nếu bạn đang nghiện rượu khi bỏ rượu cũng phải giảm từ từ trong 3 tháng đến  mức độ có thể chấp nhận được.

      4. Lượng rượu bia tối đa mà bạn có thể uống mà không gây ảnh hưởng đến tim mạch là không quá 2 lon bia hay 60ml rượu mạnh hoậc1/4 xị rượu đế một ngày.

 

Điều trị có dùng thuốc:

Mục tiêu: Đưa huyết áp về dưới 140/90mmHg.

Trong điều trị có dùng thuốc bạn cần lưu ư 3 điểm:

1. Phải tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ, tái khám đúng kỳ hẹn. Bạn không nên tự ư mua thuốchạ huyết áp để uống hay uống thuốc theo chỉ dẫn của người quen, lối xóm hay bạn bè lhông phải là bác sĩ.

2. Theo quan niệm hiện nay thuốc hạ huyết áp nên được sử dụng sớm khi có chỉ định và nên phối hợp nhiều loại thuốc hạ huyết áp với liều thấp hơn là sử dụng một loại thuốc với liều cao.

3. Sáu nhóm thuốc hạ huyết áp thường được sử dụng hiện nay có tên là khoa học.

       1. Nhóm thuốc lợi tiểu.

       2. Nhóm thuốc chẹn kênh canxi

       3. Nhóm thuốc ức chế thụ thể bêta

       4. Nhóm thuốc ức chế thụ thể alpha

       5. Nhóm thuốc ức chế men chuyển

       6. Nhóm thuốc ức chế thụ thể angiotensinll

      Trong 6 nhóm thuốc chính nêu trên mỗi nhóm có nhiều thế hệ mỗi thế hệ có nhiều dẫn xuất khác nhau, mỗi dẫn xuất lại có nhiều tên thương mạikhác nhau do vậy trên thị trường thuốc hiện nay có đến vài trăm tên thuốc hạ huyết áp.

Khi chọn lựa thuốc huyết áp cho người bệnh thầy thuốc sẽ căn cứ vào 6 yếu tố sau đây:                                                                         

1. Loại thuốc bệnh nhân đă dùng trước đó và sự dung nạp hay phản ứng phụ của bệnh nhân với loại thuốc này.

2. Khả năng kinh tế của bệnh nhân đáp ứng cho việc sử dụng lâu dài với các loại thuốc hạ huyết áp và những xét nghiệm theo dơi khác kèm theo.

3. Các nguy cơ tim mạch mà bệnh nhân đang có.

4. Sự hiện diện của tổn thương nội tạng do tăng huyết áp hay bệnh tim mạch, bệnh thận và đái tháo đường.

5. Sự hiện diện của các bệnh lư khác như rối loạn mỡ trong máu, hen suyễn, bệnh lư về khớp, u sơ tiền liệt tuyến…các bệnh này có thể thuận lợi hay gây bất lợi khi sử dụng một loại thuốc hạ huyết áp.

6. Tương tác giữa thuốc điều trị tăng huyết áp và các loại thuốc khác mà bệnh nhân đang dùng.

 

Bạn cần tránh ba sai lầm mà người bệnh tăng huyết áp hay mắc phải khi chữa trị là:

1. Tự mua thuốc hạ huyết áp để uống. Đă có nhiều trường họp phải đưa đến bệnh viện cấp cứu do tự uống thuốc hạ huyết áp.

2. Chỉ chữa bệnh khi huyết áp tăng cao và ngừng thuốc khi huyết về b́nh thường.

3. Uống lâu dài với 1toa thuốc mà không tái khám để đánh giá lại t́nh trạng bệnh.

 

Trong quá tŕnh điều trị khi theo dơi huyết áp tại nhà bạn cần lưu ư:

1. Phải có sổ theo dơi huyết áp, trong sổ náy bạn ghi số đo huyết áp mỗi ngày 1-3lần, triệu chứng bất thường trong ngày, thuốc uống trong ngày. Bạn tŕnh cho bác sĩ điều trị sổ này mỗi lần tái khám.

2. Cách dùng máy đo huyết áp điện tử tại nhà: Đa phần bà con sau khi đưa mua máy đo huyết áp điện tử đều bị khủng hoảng trong thời gian đầu v́ bạn thường đo huyết áp rất nhiều lần trong ngày mà mỗi lần đo máy điện tử thường cho một số đo khác nhau nên người bệnh cho là huyết áp của ḿnh không ổn định. Từ đó dẫn đến bất an hay khủng hoảng tâm lư. Cho nên khi theo dơi huyết áp tại nhà bạn chỉ nên đo huyết áp 1-3 lần trong ngày, mỗi lần đo huyết áp nên đo 2lần liên tiếp cách nhau vài phút rồi lấy trung b́nh 2lần đo. Cần nhớ phải nằm nghĩ khoảng 15 phút trước khi đo. Trước khi đo huyết áp 30 phút không được uống rượu, cà phê hay hút thuốc lá. Không nên đo huyết áp sau khi ăn sau khi mới ngủ dậy.

Như vậy khi tuân thủ đúng các hướng dẫn điều trị và theo dơi của bác sĩ huyết áp của bạn được đưa về thấp hơn 140/90mmHg. Lúc này bạn sẽ thấy ḿnh có cuộc sống thoải mái b́nh thường không phải lo âu về biến chứng của bệnh tăng huyết áp. Bài nói đến đây là hết, cám ơn sự lắng nghe của quí vị và các bạn.