Phng ngừa v xử tr bệnh thiếu mu cục bộ cơ tim

ThS. BS.  Phan Hữu Phước

Trưởng khoa Lo BV. Nguyễn Tri

Thiếu mu cục bộ cơ tim l bệnh tim mạch kh thường gặp ở người sau tuổi trung nin. Ở nhiều nước tin tiến trn thế giới bệnh thiếu mu cục bộ cơ tim  do xơ vữa động mạch vnh vẫn l nguyn nhn gy tử vong hng đầu. Theo Tổ chức Sức khỏe Thế giới, tnh trạng xơ vữa động mạch vnh tim c thể đ xuất hiện rất sớm từ những năm 30 - 40 tuổi v tỉ lệ bệnh tim mạch ngy cng cao ở cc nước đang pht triển, đứng hng đầu l cao huyết p v bệnh l động mạch vnh tim. Cũng như những cơ quan khc trong cơ thể tim được nui bởi động mạch c tn l động mạch vnh v trong qu trnh lo ha th động mạch ny cũng bị xơ vữa v tắc hẹp. Khi động mạch vnh tim bị hẹp sẽ gy ra tnh trạng thiếu mu cục bộ cơ tim v nặng hơn l nhồi mu cơ tim khi động mạch ny bị tắc nghẽn hon ton. Tai biến nguy hiểm nhất của thiếu mu cục bộ cơ tim l chết đột ngột c thể do nhồi mu cơ tim hoặc rung thất.

1.      Biểu hiện của Thiếu mu cục bộ cơ tim l g?

Bệnh c 2 thể biểu hiện:

- Thể c đau ngực: khởi đầu đau ngực lc gắng sức lm việc nặng sau đ đau ngay cả lc nghỉ ngơi, trầm trọng hơn l nhồi mu cơ tim hoặc tử vong đột ngột.

- Thể khng đau ngực cn gọi l bệnh thiếu mu cục bộ cơ tim im lặng, cũng kh thường gặp ở người cao tuổi. Trn điện tm đồ c thể thấy biểu hiện của thiếu mu cục bộ cơ tim nhưng người bệnh hon ton khng thấy đau ngực v đa số những người bệnh ny rất chủ quan khng lo điều trị, do đ người bệnh c thể bị nhồi mu cơ tim v tử vong đột ngột.

2.      Đau ngực do Thiếu mu cục bộ cơ tim c đặc điểm g?

Đau thắt ngực điển hnh do thiếu mu cục bộ cơ tim c một số đặc điểm:

- Hon cảnh xuất hiện cơn đau ngực: cơn đau thắt ngực thường xảy ra sau khi gắng sức lm việc nặng, xc động mạnh, sau bữa tiệc thịnh soạn, sau giao hợp, thời tiết qu lạnh cũng dễ lm xuất hiện cơn đau. Nếu cơn đau thắt ngực xuất hiện lc nghỉ ngơi, khng c gắng sức l dấu hiệu bo động tnh trạng bệnh nguy hiểm, cần theo di v điều trị tch cực để phng ngừa nhồi mu cơ tim.

- Tnh chất của cơn đau: l cảm gic đau ở ngực tri vng trước tim, đi khi chỉ thấy kh chịu, hoặc cảm gic nặng bị đ p sau xương ức lan đến cổ, hm, vai tri, cnh tay tri.

- Thời gian cơn đau thắt ngực: thng thường chỉ ko di vi giy đến vi pht, thường khng qu năm pht. Khi cơn đau thắt ngực ko di qu 15 - 20 pht phải nghĩ đến nhồi mu cơ tim. Nếu tnh trạng đau ngực ko di cả ngy trong nhiều ngy, nhiều tuần nhưng điện tm đồ vẫn bnh thường, cần phải nghĩ đến nguyn nhn khc. Tần suất cơn đau cũng rất thay đổi, c thể vi tuần, vi thng một lần nhưng nếu nặng hơn l vi lần trong một ngy.

- Triệu chứng km theo: đồng thời với đau ngực người bệnh cảm thấy hồi hộp lo u, cảm gic kh thở, v mồ hi, cảm gic nn, buồn nn, đnh trống ngực, chong vng.

- Yếu tố lm giảm cơn đau: 

        Nằm nghỉ ngơi tuyệt đối trong những trường hợp nhẹ c thể qua khỏi cơn đau.

        Ngậm thuốc điều trị đặc hiệu dưới lưỡi sau vi pht c thể lm giảm cơn đau ngực. Đy cũng l một cch thử nghiệm c phải cơn đau thắt ngực do thiếu mu cục bộ cơ tim hay khng.

3.      Yếu tố nguy cơ của Thiếu mu cục bộ cơ tim l g?

Những người c những yếu tố sau đy sẽ dễ bị thiếu mu cục bộ cơ tim:

         Trong gia đnh c người bị thiếu mu cục bộ cơ tim

         Ht thuốc l

         Rối loạn chuyển ha lipid mu

         Tăng huyết p

         Tiểu đường

         Bo ph

         t vận động thể lực

         Sống trong mi trường dễ bị stress

4.      Xt nghiệm no gip pht hiện sớm Thiếu mu cục bộ cơ tim?

A/ Đo điện tm đồ

- Đo điện tm đồ lc nghỉ ngơi.

- Ghi điện tm đồ suốt 24 giờ

- Đo điện tm đồ sau gắng sức thường l sau đạp xe đạp.

B/ Siu m tim c dng thuốc hỗ trợ

C/ Chụp động mạch vnh tim c cản quang

Trong cc xt nghiệm nu trn th chụp động mạch vnh c bơm thuốc cản quang l tiu chuẩn đng tin cậy để chẩn đon thiếu mu cục bộ cơ tim. Phương php ny c tỉ lệ gy tai biến v tử vong khoảng 0,1-0,2%. Trong điều kiện nước ta hiện nay chụp động mạch c cản quang thường được chỉ định cho những bệnh nhn c nguy cơ nhồi mu cơ tim cao như cơn đau thắt ngực lc nghỉ ngơi, cơn đau thắt ngực khng đp ứng với thuốc điều trị thng thường. Tại cc nước tiến tiến chụp động mạch vnh được chỉ định rộng ri hơn. Đy l xt nghiệm cao cấp v rất tốn km.

5.      Phng  ngừa Thiếu mu cục bộ cơ tim như thế no?

Một số việc sau đy c thể gip phng ngừa tnh trạng thiếu mu cục bộ cơ tim:

- Giảm thiểu hoặc loại bỏ hẳn cc yếu tố nguy cơ như ht thuốc l v rối loạn mỡ trong mu c thể gip phng ngừa cc bệnh mạch vnh tim hoặc gip lm chậm việc xuất hiện cc biến chứng nếu đ c bệnh.

- Kiểm sot tốt huyết p ở những bệnh nhn bị cao huyết p c thể phng ngừa được nhồi mu cơ tim ở người cao tuổi, cn ở người trẻ tuổi hơn c thể phng ngừa được cc tai biến về mạch vnh sau đ.

- Vai tr của thể dục thể thao cũng gp phần kh quan trọng nhưng hiệu quả chắc chắn vẫn chưa được chứng minh.

6.      Điều trị Thiếu mu cục bộ cơ tim như thế no?

Khi điều trị thiếu mu cục bộ cơ tim, cần tiến hnh cc bước sau đy:

- Giảm thiểu hoặc loại bỏ hẳn cc yếu tố nguy cơ như ngưng ht thuốc l, điều trị tnh trạng tăng cholesterol trong mu, phải giữ LDL-c ở mức dưới 100mg%, thay đổi mi trường sống, giảm stress v nghỉ ngơi nhiều.

- Dng thuốc điều trị thiếu mu cục bộ cơ tim. Cc thuốc ny khi dng phải c chỉ định v theo di của bc sĩ. Cc nhm thuốc thường dng trong điều trị thiếu mu cục bộ cơ tim l: nhm nitrate, nhm ức chế thụ thể bta, nhm ức chế canxi, nhm ức chế kết tụ tiểu cầu như Aspirin

- Điều trị bằng phẫu thuật ti tạo hay nong động mạch vnh.

7.      Người bệnh cần lưu điều g khi dng thuốc?

Trong phần điều trị bằng thuốc, bệnh nhn bị thiếu mu cục bộ cơ tim cần lưu đến nhm thuốc nitrate tc dụng nhanh. Đối với cc nhm thuốc ny người bệnh cần phải hiểu r cch dng thuốc khi xuất hiện cơn đau thắt ngực v chỉ được sử dụng sau khi được bc sĩ chẩn đon l Thiếu mu cục bộ cơ tim v hướng dẫn cch dng thuốc. Khng nn tự dng khi chưa c chỉ định của bc sĩ .

Tất cả cc thuốc dạng nitrate rất hiệu quả trong điều trị cơn đau thắt ngực nhưng phải dng đng cch theo chỉ định của bc sĩ để trnh hiện tượng lờn thuốc.

Tm lại, người bệnh thiếu mu cục bộ cơ tim cần lưu 3 điểm sau:

1. Bệnh dễ xuất hiện khi gắng sức, xc động, căng thẳng

2. Lun mang theo bn người một trong bốn dạng nitrate tc dụng nhanh, v trước khi dng cc thuốc ny phải được sự chỉ định v hướng dẫn của bc sĩ chuyn khoa.

3. Khi xuất hiện cơn đau thắt ngực phải dng ngay một trong cc loại thuốc tc dụng nhanh nu trn v tm cch lin hệ với bc sĩ điều trị hoặc trung tm cấp cứu gần nhất.