Tết nói chuyện về rượu và sức khỏe

Tết nói chuyện về rượu và sức khỏe

GS BS Trần Đông A

Rượu - vấn đề thời sự của Y học thế giới

 

 Do được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu (gần 150 tỉ lít bia /năm và gần 15 tỉ lít rượu/năm) nên sau thuốc lá, rượu đang là vấn đề thời sự của Y học thế giới đến nỗi Viện Hàn lâm Khoa học New York, mới đây đã phải tổ chức một hội nghị khoa học lớn tại PALO ALTO, Caliornia Mỹ để bàn chuyên đề  “Rượu và rượu nho với sức khỏe và bệnh tật”.

Các nhà nghiên cứu hàng đầu đến từ khắp nơi trên thế giới đã tham dự và trình bày các công trình khoa học từ 20 năm sau cùng của thế kỷ 20 và những năm đầu của thế kỷ 21. Nhìn chung, theo đánh giá của các chuyên gia, các kết luận có tính thuyết phục cao do đã áp dụng kết hợp hai phương pháp tiếp cận của Y học hiện đại là:

+   Y học chứng cứ (Evidence based medicine).

+   Y học thực nghiệm (Experimental biological medicine).

Và đã giải đáp được một cách có hệ thống các vấn đề mà loài người đã đặt ra từ khi biết sử dụng phản ứng lên men để có rượu từ 6000 năm trước Công nguyên. Đó là:

+   Lợi ích và tác hại của rượu

+   Tại sao

+   Khi nào lợi, khi nào hại và đã cắt nghĩa được ở mức độ phân tử để từ đó đưa ra các khuyến cáo cần thiết.

Tác hại của rượu là ǵ?

Hậu quả lâu dài khi uống nhiều và uống liên tục:

Rượu là một chất được hấp thu rất nhanh, 90% qua màng ruột mà không cần tiêu hóa như các thức ăn khác nên tác dụng của rượu có ngay chỉ 10 phút sau khi uống và đạt đỉnh cao trong máu chỉ sau 40-60 phút. Khi đã hấp thu vào máu thì dần dần được phân hủy tại gan, do đó có hai hệ quả:

+   Nếu uống nhanh hơn vận tốc phân hủy tại gan thì nồng độ trong máu sẽ tăng cao, đồng thời, lượng tích tụ tại gan cũng tăng, dẫn đến tổn thương dần tế bào gan, gây xơ gan hoặc làm gan thoái hóa mỡ.  Đó là nền tảng cho suy gan và cho ung thư gan phát triển. Chính vì lý do này mà thói quen của người Pháp mỗi khi ăn tiệc có uống rượu thường kéo rất dài, trước đây bị chỉ trích nay được coi là cách để giảm hại của rượu miễn là không uống quá nhiều.

+   Mặt khác, do rượu được hấp thu qua màng ruột nên uống nhiều rượu sẽ làm cho màng ruột bị hư gây ra thóai hóa, dễ dẫn đến ung thư đường tiêu hóa, nhất là đường tiêu hóa trên.   

Hậu quả ngay sau khi uống:

Tùy nồng độ của rượu trong máu (được định nghĩa như số lượng tính bằng gram/100ml máu) mà có các tác dụng khác nhau:

+   Khi nồng độ là 0,05 người uống thấy bớt bị ức chế và tăng khả năng giao tiếp.

+   Khi nồng độ tăng lên đến 0,10: người uống bắt đầu lè nhè

+   Từ 0,40: người uống bắt đầu lơ mơ

+   Khi nồng độ đạt tới mức 0,50: người uống sẽ rơi vào hôn mê

+   Còn từ 0,60 trở lên th́ người uống sẽ bị liệt các cơ hô hấp và tử vong.

Do vậy mà hiện nay nồng độ tượu trong máu cho phép để lái xe tại phần lớn các nước trên thế giới được ấn định là 0,08-0,10.

Hậu quả đối với phụ nữ mang thai

Mẹ có thai mà nghiện rượu thì con sinh ra sẽ bị chậm phát triển tâm thần và thường bị rối loạn tâm sinh lý, đồng thời có những biến dạng nhất định ở cơ thể, đặc biệt là ở đầu và mặt.

Lợi ích của rượu nhất là bia và rượu làm từ nho

Bên cạnh những cái hại như trên, rượu nhất là rượu làm từ nho hoặc bia, nếu được uống điều độ từ 10g-40g mỗi ngày tùy theo cấu trúc di truyền thì lại có những cái lợi rõ rệt đối với việc ngăn ngừa các bệnh tim mạch, các bệnh thoái hóa, quá trình lão hóa và một số bệnh ung thư.

Tim mạch

Cơ chế ngăn ngừa bệnh tim mạch của rượu nho và bia là làm tăng Cholestérol có lợi HDL và làm giảm các Cholestérol có hại LDL, đồng thời phân hủy nhanh các chất làm hư hại thành mạch như homocystéin. Nhờ vậy mà rượu có tác dụng ngừa được chứng xơ vữa động mạch vành và thuyên tắc mạch kể cả mạch máu ngoại biên.

Bệnh thoái hóa (Degenerative diseases)

Đối với quá trình lão hóa nhanh, rượu nho và bia có thể ngăn ngừa nhờ tác dụng của các chất phenolic có trong rượu vang đỏ và chất phytooestrogene có trong rượu bia (chất này c̣n có tác dụng ngừa loăng xương).

Các chất này cũng ức chế các chất trung gian hóa học (Free radicals) có hại, được cơ thể bài tiết ra, đặc biệt nhiều khi bị stress.  Đây là tác dụng chống oxy hóa (antioxydant), giúp ngăn ngừa quá tŕnh lăo hóa.

Ngừa một số bệnh ung thư: Nhờ các chất phenolic kể trên, nhất là chất resveratrol.

Liều lượng và lúc uống rượu để có lợi cho sức khỏe

Liều lượng thay đổi theo cấu trúc di truyền, có người uống nhiều mà vẫn tỉnh. Một cách tổng quát, liều lượng có lợi nhất cho sức khỏe là từ 10g-40g mỗi ngày. Không nên uống lúc dạ dày trống, nghĩa là chỉ nên uống lúc ăn hoặc đã uống là phải ăn, không được uống “chay”.

Những khuyến cáo khi uống rượu

Về các chất phụ gia: Các cơ quan kiểm tra thực phẩm và thuốc rất nghiêm khắc với việc cho thêm phụ gia vào các loại rượu vì các nguy hại không lường trước được như lịch sử đã chứng minh:

+   Năm 1900, một vụ ngộ độc xảy ra hàng loạt cho cư dân thành phố Manchester, Anh với hơn 6000 nạn nhân, trong đó trên 70 người chết, chỉ vì uống bia có pha chất ARSENIC cho trong hơn.  Triệu chứng lâm sàng và giải phẫu tử thi cho thấy lý do tử vong là suy tim trong khi thực tế là nồng độ Arsenic trong bia ít hơn 10 lần liều mà các bác sĩ lúc đó vẫn dùng để chữa động kinh. Thế tại sao lại gây ngộ độc? Đó là vì rượu đã có tác động trên tất cả các mô của cơ thể con người khiến họ dễ bị ngộ độc hơn đến 100 lần.

+   Năm 1965, một ngộ độc hàng lọat khác do uống bia lại xảy ra cùng lúc tại Mỹ, Canada, Đức, Bỉ, chỉ vì người ta đã thêm vào rượu bia một chất cho xủi bọt nhiều hơn là COBALT CHLORIDE, một hóa chất thường vẫn được sử dụng để bào chế thuốc bổ máu vào lúc đó.

Từ hai kinh nghiệm chết người này, người ta đã khuyến cáo không được cho bất cứ chất lạ nào vào rượu khi uống và cũng không được uống rượu cùng lúc với uống các thuốc chữa bệnh, vì sẽ có khả năng làm thay đổi tính chất cũng như tác dụng của các loại thuốc này đối với cơ thể, đặc biệt là các loại thuốc ngủ hoặc thuốc chống dị ứng.

Ở Việt Nam cũng đã ghi nhận các ngộ độc chết người tương tự.

Kết luận

Như vậy hại và lợi của rượu, đặc biệt là rượu bia và rượu chế từ nho là đã rất rõ ràng vì đã được nghiên cứu sâu.

Đối với Việt nam, chúng ta có truyền thống chế rượu từ gạo, nhất là gạo nếp.  Nhiều vùng có nhiều loại rượu rất nổi tiếng trong dân gian ( Làng Vân miền Bắc, Gò Đen ở miền Nam) nhưng chính thức chúng ta cũng chưa có các công trình phân tích sâu về lợi và hại của các loại rượu này, nhất là khi phần lớn đều thuộc loại rượu mạnh (“hard liquor” theo chuẩn quốc tế).

Biết đâu rằng từ kinh nghiệm dân gian lâu đời và nếu được bào chế một cách khoa học, rượu nếp của ta còn có nhiều ưu điểm hơn rượu bia và rượu nho nữa và sẽ trở thành nguồn lợi kinh tế cho chúng ta như kỹ nghệ rượu đối với Pháp, Mỹ, Đức...

Trong khi chờ đợi, cần kiểm sóat chặt chẽ việc bào chế bừa bãi và ngăn cấm việc pha các phụ gia vào rượu đế để bảo đảm về sinh mạng và sức khỏe cho nhân dân.

Còn đối với bia và rượu nho mà chúng ta cũng sử dụng rất nhiều thì người ta đã khuyến cáo:

·   Bia:

“Ăn đúng, tập thể dục, uống chỉ đúng một lon bia mỗi ngày có thể là cách để không cần đến bác sĩ”.

·   Rượu nho, nhất là vang đỏ:

“Nếu uống một ly rượu nho sau chén súp là anh chị đã lấy được một Rúp từ ông bác sĩ”. (Tục ngữ Nga).

Sau cùng, như đối với mọi thực phẩm khác, lời nhắc nhở đưa ra bởi PARACELSUS phải luôn luôn được ghi nhớ khi uống rượu:

“Một món ăn vừa có thể là một liều thuốc bổ và cũng có thể là một thuốc độc. Sự khác biệt chỉ đơn giản là liều lượng”.