Medinet - Sở Y tế TP.HCM

Trị liệu ứng dụng tiêu huyết khối rtPA cho đột quỵ thiếu máu năo cấp tại BV Nhân dân Gia định

Phan Văn Mừng, Nguyễn Thanh Chí Phượng, Phan Công Tân và cộng sự

BV Nhân dân Gia Định

Đặt vấn đề

Kinh tế phát triển, tuổi thọ nâng cao, các yếu tố nguy cơ cao xuất hiện nhiều gây đe dọa hệ thống tim mạch trong đó mạch máu năo bị tổn thương càng lúc càng nhiều.

Từ năm 1992 các Trung tâm Đột Quỵ (TTĐQ) ra đời tại các Trường Đại học nổi tiếng như Stanford, Washington, lowa, nhằm chuyên sâu hóa trị liệu bệnh mạch máu năo. Nhiều khuyến cáo thành lập các TTĐQ mở rộng. Sự hiểu biết sâu sắc về sinh lư bệnh học của Đột Quỵ nhồi máu năo cấp đă kết luật nếu làm tiêu cục huyết khối trong 6 giờ đầu nhằm cứu sống tế bào năo vùng tranh tối tranh sáng (penumbra) có thể giảm tử vong và bớt tàn phế. Năm 1995 hai nghiên cứu NIND-TPA áp dụng rtPA trị liệu nhồi máu năo cấp trong 3 giờ đầu đă có những kết quả lợi ích nhiều hơn nguy cơ. Tiếp theo sau là nghiên cứu STARS (the Standard Treatment With Alteplase to Reverse Stroke (STARS) study) đă tái khẳng định lợi ích hơn nguy cơ. Năm 1996, dựa vào hai nghiên cứu NIND-TPA nầy Cục Quản Lư Thực và Dược Phẩm Hoa Kỳ (FDA) đă công nhận thuốc tiêu huyết khối rtPA (tên thương mại là Activase (Tại Mỹ) và Actilyse (ngoài Mỹ) tiêm tĩnh mạch trị liệu huyết khối nhồi máu năo cấp trong ba giờ đầu. Trong 4 năm (2004 – 2007), BV.NDGĐ  nghiên cứu ứng dụng rtPA tiêm tĩnh mạch trị liệu 36 trường hợp Nhồi Máu Năo Cấp ba giờ đầu trên tổng sống 2740 bệnh nhân (BN) nhồi máu năo cấp trong 4 năm (36/2740). 

Mục tiêu

Ứng dụng thuốc tiêu huyết khối rtPA trị liệu đột quỵ thiếu máu năo cấp trong ba giờ tại BV.NDGĐ.

Phương pháp nghiên cứu: Thống kê mô tả, tiền cứu.

Kết quả

Trong 4 năm từ 2004 – 2007, 36 trường hợp dùng thuốc tiêu huyết khối. Ngoài các tiêu chuẩn loại bỏ theo nghiên cứu NIND-TPA chúng tôi cũng loại bỏ các trường hợp > 75 tuổi và các trường hợp thang điểm NIHSS > 20 điểm. Trong số này có 15/36 trường hợp dùng liều 0,7 – 0,9 mg/kg và 21 trường hợp dùng liều 0,9mg/kg, 3/36 trường hợp phục hồi hoàn toàn trong 24 giờ đầu, 10/36 b́nh phục hoàn toàn lúc ra viện, 9/36 trường hợp có ngày nằm viện (7 ngày, 30/36 trường hợp theo dơi trên 90 ngày không tái phát với sự cải thiện khả quan, chỉ 1 trường hợp nhập viện trở lại do nhồi máu cơ tim và tử vong, 5 trường hợp xuất huyết không có triệu chứng sau 24 giờ phát hiện trên MRI.

Kết luận

Dù rằng hiện tại có nhiều phương pháp như thu hồi cục huyết khối bằng dụng cụ MERC/ đă được Cụ Quản Lư Thực và Dược Phẩm Hoa Kỳ công nhận từ 2003 (Mechanical Embolus Removal of Cerebral Ischemia) hay dùng thuốc tiêu huyết khối qua động mạch chưa được công nhận do chưa có nghiên cứu lớn kiểm chứng rộng răi cũng như khó khăn thực hiện (17). Riêng thuốc rtPA tiêm tĩnh mạch vẫn được FDA khuyến cáo mạnh mẽ cho bệnh nhân đạt tiêu chuẩn dùng thuốc và hiện tại đă được dùng rộng răi ở nhiều Quốc Gia đă giảm tử vong cũng như giảm tàn phế, vấn đề nổi bật hiện tại là làm sao có bệnh nhân đạt tiêu chuẩn ba giờ đầu, làm sao tổ chức Đội Đột Quỵ trong BV có trị liệu bệnh nhân Đột Quỵ Nhồi máu Năo Cấp cũng như Bảo hiểm y tế cho trả cho bệnh nhân.

Nguồn: Pḥng KHTH - BV Nhân dân Gia Định