Bảo vệ trẻ trước dịch tay chân miệng

ThS.BS.Lê Hồng Nga

Trung tâm Y tế Dự phòng TP.Hồ Chí Minh

Tay chân miệng (TCM) là một bệnh truyền nhiễm do một nhóm vi-rút đường ruột gây ra. Tại TP.HCM bệnh bắt đầu được ghi nhận từ năm 2005 và được đưa vào hệ thống giám sát các bệnh truyền nhiễm có khả năng gây thành dịch từ năm 2006.

Tình hình bệnh TCM tại TP.HCM hiện nay như thế nào?

Tay chân miệng là bệnh dễ lây lan trong cộng đồng và có nhiều biểu hiện bệnh khác nhau. Các trường hợp mắc bệnh đa số là nhẹ (chiếm 80%) và có những trường hợp rất nặng, thậm chí tử vong. Bệnh thường xảy ra ở trẻ nhỏ, dưới 5 tuổi và nhiều nhất ở trẻ từ 3 tuổi trở xuống. Người lớn có thể bị nhiễm vi-rút gây bệnh nhưng ít khi có biểu hiện bệnh và sẽ là trung gian lây truyền cho trẻ nhỏ.

Trên phạm vi toàn quốc, số ca bệnh ghi nhận được ở các tỉnh phía Nam nhiều hơn các tỉnh phía Bắc. Ở TP.HCM, bệnh xuất hiện ở tất cả 24 quận huyện và đã xuất hiện những ổ dịch TCM trong các khu nhà trọ và một số trường mầm non. Trong năm 2011, TP.HCM có trên 12.000 trường hợp bệnh Tay chân miệng. Trong 4 tháng đầu năm 2012, TP.HCM cũng đã có hơn 2.000 trường hợp mắc bệnh. Tháng 4 và tháng 9 là thời điểm số trường hợp nhập viện cao nhất trong năm.

Cần làm gì để phòng bệnh TCM?

Bệnh TCM lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với những giọt dịch tiết hầu họng hoặc dịch vỡ từ những mụn nước trên bàn tay, bàn chân của bệnh nhân. Bệnh cũng có thể lây qua sự tiếp xúc gián tiếp với đồ chơi, vật dụng bị dính dịch tiết hoặc dịch từ các bóng nước trên bàn tay của bệnh nhân. Ngoài ra, bàn tay của người lớn cũng là trung gian truyền vi-rút từ trẻ bệnh sang trẻ lành nếu không sửa sạch bàn tay sau khi chăm sóc hoặc tiếp xúc với trẻ bệnh. Nhìn chung đây là một bệnh truyền nhiễm dễ lây lan và cho đến nay vẫn chưa có vắc-xin dự phòng cũng như chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

Vì vậy, để phòng ngừa bệnh Tay chân miệng cần quan tâm thực hiện đầy đủ, thường xuyên các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh – khử khuẩn đồ chơi, vật dụng và khu vực sinh hoạt của trẻ. Cụ thể như sau:

1.     Thường xuyên rửa sạch bàn tay của trẻ bằng nước và xà phòng trước khi trẻ ăn và ngay khi bàn tay trẻ bị dơ.

2.     Người chăm sóc trẻ thường xuyên rửa tay bằng nước và xà phòng trước khi và sau khi chăm sóc trẻ (cho trẻ ăn, tắm rửa, thay đồ, chơi đùa với trẻ…).

3.     Không cho trẻ tiếp xúc với trẻ đang bị bệnh TCM.

4.     Thực hiện vệ sinh hàng ngày và khử khuẩn hàng tuần đối với vật dụng, đồ chơi và khu vực sinh hoạt vui chơi của trẻ.

Việc vệ sinh hàng ngày như lau nhà, mặt bàn, kệ tủ mà trẻ thường tiếp xúc bằng xà phòng và các dung dịch lau sàn nhà thông dụng. Cũng có thể sử dụng nước tẩy trắng (nước javel) ở nồng độ theo hướng dẫn trên nhãn chai để làm vệ sinh hàng ngày.

Việc khử khuần hàng tuần nên được thực hiện định kỳ vào một ngày nhất định trong tuần để dần tạo lập một thói quen mới. Việc khử khuẩn bao gồm ngâm đồ chơi và lau sàn nhà, kệ tủ nơi trẻ sinh hoạt bằng các dung dịch sát khuẩn. Một số chất sát khuẩn thường được sử dụng gồm bột cloramin B 25%, các loại nước tẩy trắng (nước javel).   

Cần làm gì khi nhà có người nghi ngờ bị bệnh TCM?

Khi trong nhà có trẻ bệnh (có biểu hiện sốt và/hoặc có bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc loét miệng) nên đưa trẻ đi khám bệnh để được bác sỹ chẩn đoán và hướng dẫn cách theo dõi các dấu hiệu nặng của bệnh.

Khi trẻ được chẩn đoán là TCM nhưng chỉ cần điều trị ngoại trú, gia đình cần làm song song những việc sau:

1. Theo dõi dấu hiệu nặng của bệnh như: sốt cao liên tục, ói nhiều, run chi, đi loạng choạng, giật mình, hoảng hốt, co giật… Khi trẻ có các dấu hiệu này thì phải nhanh chóng đưa trẻ đi cấp cứu tại các bệnh viện.
2. Cả gia đình cùng thực hiện phòng lây bệnh cho những người trong gia đình và lây cho người xung quanh bằng cách:
   • Rửa tay thường xuyên bằng nước và xà phòng, nhất là đối với trẻ bệnh và người chăm sóc trẻ bệnh. Phải cử riêng một người chăm sóc trẻ này. Trong trường hợp không có người chăm sóc riêng cho trẻ bị bệnh, thì người chăm sóc trẻ phải rửa tay thật kỹ bằng nước và xà phòng sau khi chăm sóc cho trẻ bệnh và trước khi chăm sóc trẻ không bị bệnh.
   • Không đưa trẻ bệnh hoặc trẻ nghi ngờ bị bệnh đến trường. Trẻ bệnh phải ở trong nhà, không chơi đùa, tiếp xúc với trẻ khác.
   • Khử khuẩn hàng ngày nhà cửa, vật dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Cách pha và sử dụng các dung dịch sát khuẩn như thế nào?

Đối với bột cloramine B

Pha 1 muỗng cà phê (loại muỗng có cán dài, thường dùng để uống cà phê đá) với 1 lít nước để dùng trong khử khuẩn mỗi tuần trong trường hợp nhà không có bệnh nhân. Nếu trong nhà có bệnh nhân, phải pha theo hướng dẫn của nhân viên y tế chống dịch, thường pha 5 muỗng cà phê nói trên trong 1 lít nước. Tuy nhiên  việc sử dụng bột cloramine B có thể không thuận tiện vì mùi hóa chất khá khó chịu và phải bảo quản kỹ hóa chất (phải đậy nắp kín, đựng trong chai lọ hoạc túi sẫm màu – không để hóa chất tiếp xúc với ánh sang sẽ làm mất tác dụng). Ngoài ra, chúng ta còn phải nhớ công thức pha…

Dung dịch nước Javel

Để khắc phục những phiền toái trong sử dụng bột cloramine B, Sở Y tế TP.HCM khuyến khích các hộ dân tự mua các loại dung dịch nước tẩy trắng quần áo (nước javel) có bán rộng rãi trên thị trường để sử dụng cho mục đích khử khuẩn thông thường trong gia đình. Các sản phẩm trên được bán trên thị trường với mục đích tẩy quần áo trắng, nhưng với bản chất là dung dịch natri hypochlorid (một hóa chất có tính năng khử khuẩn được y học khuyến cáo) nên các sản phẩm trên hoàn toàn có thể sử dụng như dung dịch khử khuẩn trong gia đình. Các nước trên thế giới cũng sử dụng các dung dịch tẩy trắng tương tự để tẩy uế, khử trùng trong nhà.

Một ưu điểm của javel so với bột cloramine B là có những sản phẩm nước javel đã được cho thêm hương liệu làm giảm mùi khó chịu của clo, khiến cho việc khử trùng trở nên dễ chịu hơn.

Cách pha nước javel khá đơn giản. Với tỷ lệ được hướng dẫn tẩy trắng quần áo in trên nhãn sản phẩm có thể dùng để vệ sinh hàng ngày. Nếu sử dụng với mục đích khử khuẩn hàng tuần, ta sẽ pha với tỷ lệ gấy đôi lên. Ví dụ để tẩy trắng quần áo, nhà sản xuất hướng dẫn pha 2 nắp chai cho 1 lít nước, thì với mục đích khử khuẩn ta pha 4 nắp chai cho 1 lít nước.

Khi sử dụng dung dịch khử khuẩn cần lưu ý những gì?

Chỉ nước tẩy trắng quần áo mới được sử dụng để khử trùng, không được sử dụng nước tẩy quần áo màu vì sản phẩm này không có thành phần natri hypochlorid.

Nên rửa sạch đồ chơi trước khi ngâm vào dung dịch khử khuẩn. Sau khi ngâm trong dung dịch khử khuẩn 30 phút phải vớt ra và rửa lại bằng nước sạch, sau đó phơi khô rồi mới cho bé chơi.

Trong lau nhà và các bề mặt: cần lau trước bằng nước và xà phòng để sạch bụi và các chất hữu cơ trước khi lau bằng dung dịch khử khuẩn. Cần sử dụng 2 xô, 1 xô chứa dung dịch khử khuẩn và 1 xô chứa nước để xả bẩn. Nhúng ướt đẫm khăn lau trong dung dịch khử khuẩn để lau, khi khăn khô hoặc thấy khăn dơ, cần xả sạch bằng nước nước khi nhúng lại vào dung dịch khử khuẩn, Cứ làm như vậy cho đến khi lau xong. Cuối cùng lau lại bằng nước sạch.

Để đảm bảo nồng độ chất khử khuẩn, nên chọn mua những sản phẩm có thương hiệu được nhiều người biết  đến, do những nhà máy lớn sản xuất…

Trong sử dụng các chất khử khuẩn, nên mang bao tay trong lúc pha và lau chùi, ngâm rửa để tránh bị kích ứng da tay; cần tránh bị nước khử khuẩn văng vào mắt. Trong trường hợp bị chất khử khuẩn văng vào mắt, cần rửa mắt nhiều lần với nước sạch và đi khám bác sĩ chuyên khoa nếu cần thiết.

Trong bảo quản, nên để riêng khu vực chất khử khuẩn và các dụng cụ làm vệ sinh, tránh xa tầm với của trẻ em và không để lẫn lộn với đồ ăn thức uống.