Cc bệnh lnh của v

BS. Nguyễn  Chấn Hng

BV. Ung Bướu TP. HCM

 

Khng mấy chị em phụ nữ biết r về ung thư v, nhưng nỗi m ảnh của bệnh ny rất lớn.

Cứ thấy c g l lạ trong ngực l sợ ung thư  m lại e thẹn, giữ lấy nỗi lo u một mnh, lắm khi mất ăn mất ngủ, sụt cn v một dấu hiệu chẳng hề g. Biết được cc bệnh thng thường của tuyến v, cc chị sẽ trt được nỗi lo sợ v cũng biết được khi no đng lo.

Sự pht triển v cấu trc của tuyến v

Cc hormn v cc yếu tố tăng trưởng tc động ln m đệm v cc tế bo biểu m để điều ho sự pht triển, sự trưởng thnh v sự biệt ho của cc tế bo tuyến v. Ni gọn th chất estrogen điều ho sự pht triển v sự ko di cc m ống dẫn sữa, chất progesteron gip đỡ sự phn nhnh cc ống dẫn sữa v sự pht triển tiểu thy, v chất prolactin điều ho sự tiết sữa. Ở tuổi dậy th, chất estradiol v progesteron gia tăng để khai mo sự nẩy nở của v. Một cấu trc hnh cy l hnh thnh, gồm 5 đến 10 ống dẫn gốc pht xuất từ nm v, c 20-40 ống dẫn thứ cấp v 10 đến 100 ống dẫn nhỏ tận cng ở cc tiểu thy. Ở phụ nữ trưởng thnh, sự thay đổi theo chu kỳ khiến cc tế bo tuyến v gia tăng tốc độ tăng trưởng trong pha luteal. Lc ny v c thể lớn thm 15%. Vo tuổi mn kinh, số lượng của cc tiểu thy giảm đi.

 

 

Sự thay đổi của v bnh thường

 

V chịu sự thay đổi trong khoảng giữa dậy th v tuổi mn kinh. Sự thay đổi dựa trn tnh hnh nổi trội của cc ống, cc thuỳ v cc m đệm giữa ống hoặc giữa tiểu thy đưa đến sự thay đổi m sợi v sự hnh thnh cc bọc (nang), được gọi l bệnh sợi bọc. Từ thay đổi sợi bọc chỉ tnh hnh cc phụ nữ c v nổi cộm. Ngy nay người ta khng dng từ bệnh sợi bọc m dng từ cc thay đổi sợi bọc của v, v c khoảng 50-60% phụ nữ c thay đổi sợi bọc m khng c bệnh ở v. Sự thay đổi sợi bọc khng lm tăng nguy cơ ung thư.

Ở phụ nữ giữa tuổi dậy th v tuổi giữa 30, cc tiểu thuỳ v m đệm trong v đp ứng với sự kch hoạt nội tiết qu lố đưa đến sự hnh thnh một hoặc nhiều bướu sợi tuyến. Ở khoảng tuổi 30-50, mức độ lộm cộm của v tăng thm. Theo từ chuyn mn m học, đy l biểu hiện của sự gia tăng tuyến, nghĩa l tăng thm của thnh phần thuỳ bnh thường. M đệm cũng bị ph đại, đưa đến tnh trạng trong v c nhiều hạt sờ được một cch mập mờ (hay l cảm gic lộm cộm) thường gặp ở vng đui v. Từ 45 tuổi đến mn kinh, m tuyến v cn ph đại nhiều hơn kết hợp với sự gia tăng m đệm. Ở thời kỳ mn kinh cc nang v thường xảy ra ở phụ nữ dng liệu php hormn thay thế.

Cc bướu lnh của v

Dưới 30 tuổi rất hiếm người bị ung thư v, cn dưới 25 tuổi hầu như khng c

Bướu sợi tuyến

Thiếu nữ ở tuổi đi mươi rờ thấy trong ngực c một vi cục trn, lng, cỡ hột đậu phộng, hột nhn, hột mt, đụng tới th chạy chỗ khc, đ l loại bướu lnh thường gặp nhất ở cc thiếu nữ m y học gọi l bướu sợi tuyến. Chẳng c g đng lo ngại, ngay khi cả thấy n hơi đau hoặc hơi lớn ln khi tới kỳ kinh. Khng t thiếu nữ thấy c đi ba cục lớn nhỏ khc nhau ở một v, cũng c khi ở cả hai v. Bc sĩ chuyn khoa chỉ cần chch thuốc t, mổ lấy trọn bướu, cố gắng giữ cho sẹo mổ nhỏ. Khi mổ rồi bc sĩ cho biết l bướu lnh, nếu vi thng hoặc vi năm sau c một  cục khc mọc ở chỗ khc  trong v hoặc v kia th đừng tưởng l ung thư ti pht phần lớn l bướu sợi tuyến lnh. Cũng nn nhắc l phải biết khm ngực cho đng cch: nhiều thiếu nữ bp tuyến v giữa hai ngn tay nn cứ ngỡ l mnh bị bướu, thật ra ở tuổi ny tuyến sữa rất pht triển khiến cho cảm gic c cục u, nhất l lc sắp c kinh, ngực căng ln thấy c nhiều cục lộm cộm. Đy chẳng phải l một bệnh, cũng chẳng phải l một tổn thương, chẳng qua l một ci g đ chưa hon chỉnh ph đại khu tr tại chỗ no đ của tuyến v. Bướu sợi tuyến l ci g đ gần gần  với tnh trạng bnh thường. C người gọi l bướu sợi hay u xơ. Bướu sợi tuyến vẫn gặp ở phụ  nữ đến tuổi 40.

Bướu sợi tuyến khổng lồ

Cũng ở tuổi mười tm đi mươi, c khi một bn v to hẳn ln rất mau trong vi thng tự sờ thấy c một cục lớn bằng tri cam. Đ vẫn l bướu lnh, gọi l bướu sợi tuyến khổng lồ.Chỉ cần mổ lấy trọn bướu l hết bệnh vẫn giữ nguyn v.

Bướu diệp thể

Một loại bệnh nữa thấy ở tuổi từ 15-16 đến khoảng 30 tuổi cũng c mộthột mt hoặc trứng ct giống như bướu sợi tuyến, để lu một hai năm chẳng sao, nhưng rồi th chừng su thng m lớn nhanh vn vụt. Da v căng mỏng ra, c nhiều lằn xanh vắt qua vắt lại ở da v, cả v to như  tri cam snh. Thật ra l bướu lnh, khi gởi thử thịt cũng được trả lời khng phải ung thư m l một bướu diệp thể lnh tnh. Nhưng phải thử thịt (giải phẫu bệnh) mới chắc v cn c bướu diệp thể c (một loại ung thư).

Nn đi khm bc sĩ chuyn khoa. Thầy thuốc c kinh nghiệm sẽ mổ lấy trọn khối bướu m lại bảo tồn được bầu sữa cho b mẹ trẻ hoặc b mẹ tương lai.

Xo trộn nội tiết ở b gi

Chu gi khoảng 10-12 tuổi, một bn ngực hơi u ln, thường ở vng giữa v đau cht cht. Mẹ chu rất lo sợ V nếu dậy th sớm th phải lớn cả hai bn ngực chứ!. Khng c g phải lo bệnh ung thư, nn để bc sĩ theo di, thường mọi việc đu sẽ vo đấy, chỉ cần t thuốc chống đau để lmmẹ chu an tm. Nhớ đừng nghe lời by biểu m chch thuốc kch tố nam (durabolin, testoterone). Cũng đừng để người ta mổ lấy đi cục  u nhỏ ở nm v.

Nang v ( Bọc dịch)

Thường l một thiếu phụ trung nin khoảng tuổi 40 50 đến cho bc sĩ biết l c một cục ở v, lớn bằng đầu ngn tay ci, m nt mặt đăm chiu.

Hạch ny rờ n chạy dữ lắm, đau , mới thấy gần đy thi (1 thng, 1 tuần ,vi ngy). Rồi người bệnh yn lặng, c khi như  nn thở, theo di nt mặt thầy thuốc khm bệnh, trở nn căng thẳng hơn nữa khi bc sĩ cho biết bệnh nhn c mộtbọc nước nhỏ trong v rồi lấy kim chọc nhẹ vo đ. Khi trong ống chch c độ 3-4 cc hơi nước đục, bướu xẹp hon ton, bc sĩ cho biết bướu lnh,khng phải ung thư, người bệnh rờ chỗ chch khng thấy cục u nữa th c người bật dậy mắt sng rỡ, c người nước mắt rn rụa:Khng phải ung thư, hả bc sĩ? Trời!Mấy hm nay khng ăn khng ngũ, người ta ni tuổi ny m c cục hạch như vậy th chắc l dữ rồi.

Cc nang hoặc bọc (những bọc chứa chất dịch lỏng) c vị tr quan trọng trong từ ngữ y học v dn gian người ta quen dngcục hạch. Cc bc sĩ lại dng cc từ như dị sản sợi nang (dysphasie fibrokystique), bệnh Reclus, dị sản nang  ( dysplasie kystique). Tất cả cc từ ny thật ra bao gồm chung một tnh trạng  thường gặp bnh thường v tạm thời tuyến v. Phần lớn cc b cc c tự pht hiện thấy khi nằm sấp đ ln ngực mnh hay ch xt trong lc tắm, v những lc đ nang v bị căng ln. Nhưng c khi cc nang ny lại khng đau g cả v cũng khng rờ thấy được.

Nang chỉ l một hốc chứa đầy chất dịch. Hốc ny c được l do một đoạn của ống dẫn sữa bị nở ra. Số lượng nang  ny nhiều t ty người v ty lc, kch thước lớn nhỏ khng đều, đường knh từ vi milimt đến vi centimt, hoặc to hơn nữa. Chỉ cc nang no tụ đầy dịch v to đến cỡ no đ hoặc nằm st dưới da th mới rờ thấy được.Nhưng c nang rất to, phỏng độ tri qut, chứa trn 50 cc dịch m người mang n mới biết. Cc nang ny thường chỉ gặp ở phụ nữ trong khoảng tuổi 40 trở đi nhưng sau khi mn kinh c thể tự lặn mất một cch bất ngờ. Rất hiếm khi gặp người ngoi tuổi ny. Cc tổn thương loại ny rất thường v ở lứa tuổi ny, hơn phn nửa phụ nữ c cc chỗ phnh li ti cc ống dẫn sữa. Nhưng v phần lớn chng qa nhỏ nn khng hiện ra bằng triệu chứng căng đau hay nổi u ln. Nang v khng thnh bệnh ung thư. Hơn nữa, c nang v cũng khng tăng nguy cơ bị ung thư.

Khi nghi l c nang v th nn đi khm bc sĩ chuyn khoa. Chắc chắn l khng thể chờ đến lc mn kinh cho nang xẹp mất. Trước tin bc sĩ khm kỹ, sau đ bệnh chnh xc th dng kim nhỏ rt chất dịch. Hiện nay siu m gip cho bc sĩ chẩn đon bệnh nang v chnh xc đến 99%. Vậy l sau khi nhờ siu m để định bệnh r rng th bc sĩ chọc rt dịch trong nang. Việc ny rất đơn giảnXẹp hết rồi, chị lấy tay rờ thử coi!. Ủa sao trước đy n cứng lắm sao lại l nước. Cần thử nướcđ khng? Thử dịch ny hon ton ph cng. Chất dịch ny chẳng c chứa g cả chẳng qua l vi loại sắc tố khiến cho c mu vng, xanh nu hoặc thướng như nước my c gợn t cặn. Khi no cần chọc ht dịch? Khi no c nang m mnh rờ được hoặc gy đau, khiến phụ nữ lo sợ.Tuy nhin cũng c thể để yn m khng nguy hiểm g. Cn khi cc nang cn nhỏ, khng rờ được v khng thấy đau g th chọc ht v ch. Khi rt dịch khiến nang xẹp hết th hiếm khi ti pht.Sau đ khi c một hoặc nhiều nang mọc ở chỗ khc trong v hoặc ở bn kia v th khng phải l bệnh dữ chạy tm lum m chỉ l sự xuất hiện lin tục của tnh trạng đa nang v lnh tnh,cho đến khi lnh kinh.

 

V đau

C khi cả hai v khm thấy c những m sữa dy ln (khng c cục u r) được gọi l di sản tuyến v, khng phải bệnh c tnh.

Đy l tnh huống lm kh người bệnh rất nhiều v cả thầy thuốc. Sau khi đ khm rất kỹ, giải thch r rồi nhưng đa số người bệnh vẫn chưa hi lng, vẫn nghĩ l bc sĩ giấu sự thật. Nn nhớ rằng khi bị đau như vậy v rờ thấy một vng m sữa dy ln th phụ nữ rất lo  sợ ung thư, nhưng sự thật th khng phải vậy. Chứng  đau v ny lại kh dai dẳng dễ lm suy sụp tinh thần cc b cc chị, thầy thuốc phải kin tr săn sc v giải thch.

Nm v hoặc cả quầng v bị ngứa lở v tươm nước

Thường do khng chịu(từ y học gọi l dị ứng) o lt mnh. Nn thay x ching, ở nh nn cởi bỏ o lt, tắm rửa sạch sẽ, nếu cần th nhờ bc sĩ  xem v cho vi thứ  thuốc.

p xe v v lao v

Thường gặp ở cc b mẹ trẻ, sinh con v cho con bướu lần đầu, khoảng hai ba tuần lễ sau khi sinh, triệu chứng nhiễm trng rất r: người nng sốt, v căng to, rất đau nhức, da v đỏ ln. Khng cho con b cũng c thể bị p xe, thường ở vị tr quanh quầng v.

Bệnh lao v tuy hiếm nhưng cần được định bệnh chnh xc th điều trị c hiệu quả.

Chảy nước, chảy mu ở đầu nm v (ứa dịch hoặc tiết dịch nm v)

Thường gặp ở thiếu nữ tuổi đi mươi cho đến phụ nữ tuổi ngoi 40. C cc nguyn nhn sau đy: dn ống sữa, vim ống sữa, bướu lnh trong ống sữa, v ung thư trong ống sữa. Nghe ni c thể do ung thư th ai cũng rất sợ khi c ứa dịch nm v, nhưng phn tch kỹ th thấy phần lo rất  t. Dịch ứa ra l một thứ nước trong vắt hoặc chỉ hơi đục, dầu ở lứa tuổi no cũng khng c g đng lo v chẳng lin hệ tới bệnh c tnh. Vậy m đ l nỗi lo của nhiều người, nhất l dịch ứa ra từ nhiều lổ ở đầu nm v, thậm ch ở cả hai tuyến v, vBc sĩ cứ ni l chẳng sao, nhưng bao nhiu ampi, dexon rồi m cũng vậy. Đi khi n kh vi thng th mừng qa, nhưng rồi lại bị lại, by giờ mất tinh thần qu bc sĩ ơi, lm sao hết gim. Lm cho hết! Khng phải dễ! Cho thuốc khng sinh khng vim c khi hết c khi khng. Thật ra thầy thuốc ckinh nghiệm th biết rằng cho thuốc đểngười bệnh đừng lo, chứ thường th triệu chứng c đi c lại nhiều lắm trong vi thng hoặc một hai năm th khỏi. Chỉ khi no ứ dịch từ một lỗ nm v, ko di kh lu v người bệnh lại qa m ảnh bệnh dữ th bc sĩ chuyn khoa mới quyết định mổ lấy trọn một ống sữa (chứ khng phải cắtngực) : lấy ra coi th thấy ống sữa bị nở lớn, do đ chất dịch tụ lại nhiều. Đừng đi mổ khi khng cần thiết, v đy l kỹ thuật mổ rất tinh vi đi hỏi bc sĩ c trnh độ. Dịch ứa ra hơi nhờn nhờn, đi khi c mu hồng lợt th cũng chỉ c nghĩa như  tnh huống vừa kể. Cn khi nặn m c chất dịch như mu đỏ đậm th sao? Phần lớn ở tuổi dưới ba mươi th cũng c nguyn nhn lnh tnh. Trong cc trường hợp ny, bc sĩ cảnh gic hơn nn cho thử tm tế bo lạ từ chất dịch v lm siu m v. Thấy c g khả nghi th mổ lấy ống sữa. C ba tnh huống : dn ống sữa, bướu lnh v ung thư. Nn nhớ khả năng bị ung thư cũng hiếm hơn hai tnh huống trn. V c ung thư trường hợp ny cũng dễ trị v bướu cn nhỏ.

Bọc sữa

Đang thời kỳ cho con b, nhiều b mẹ rất băn khoăn khi rờ ngực thấy một khối trn, mềm như tri nho hoặc lớn hơn, bp th nho nho. C khi mới thấy vi ngy, c một vi thng rồi khng đau g cả, c thể lớn ln thm sau những cơn căng sữa. Đ l một bọc sữa: sữa ứ lại do một ống sữa bị tắt. Hỏi, nghe kể bệnh v khm kỹ th bc sĩ c thể đon bệnh dễ dng, m phần lớn cc b mẹ cũng đ tự đon được chứng ny. C khi cẩn thận hơn th bc sĩ đ nhờ đến siu m hoặc dng một kim (loại kh lớn) chọc vo khối bướu rt ra được chất sữa hơi sệt như kem. Ban đầu b mẹ kin tr nặn sữa cũng lm xẹp được bọc sữa. Nhưng thường th bọc ny khng xẹp. Nếu chọc rt th chỉ được một t sữa đặc chứ khng xẹp hon ton. Khng nn để cho y t hoặc bc sĩ mổ rạch bọc sữa như mổ p xe, v hoặc  l sẽ phnh lại như cũ nếu chỉ rạch nhẹ, hoặc l sữa trong v sẽ chảy o ạt  kh lnh vết thương, thậm ch bị nhiễm trng nếu vết mổ kh rộng.

 

Bc sĩ chuyn khoa khi chẩn đon chnh xc sẽkhuyn b mẹ nn dứt sữa nếu chu đ b trn 12 thng, bọc sữa sẽ nhỏ từ từ v sau vi thng c thể lặn mất. Cn nếu bọc teo lại nhưng vẫn khng lặn mất th bc sĩ c thể mổ lấy bọc do người bệnh qa c cảm bệnh c tnh. Cn nếu chu mới b được vi thng th b mẹ qa thương con c thể vẫn tiếp tục cho con b nhưng chấp nhận bọc sữa c thể to ln, gy vướng vu kh chịu, đi khi cn bị đau nhức v bội nhiễm. Bấy giờ đnh phải dứt sữa.

Bất thường của nm v v quầng v: Nm v bị co ko hay cn gọi l nm v bị lm

Chứng ny c thể xuất hiện ở bất cứ tuổi no, c khi đ thấy từ bắt đầu c ngực gọi l bẩm sinh. Lm nm v kh thường gặp khoảng mười phụ nữ th c một người c lm nm v, một phần hoặc ton phần, một hoặc hoặc hai bn v, thường kỳ hoặc lc bị lc khng. Đy cũng được kể l bnh thường do c thay đổi tuyến sữa ở vng nằm sau nm v. Tuy nhin đi khi chứng ny bo hiệu một ung thư bắt đầu.Nn đi khm bc sĩ khi thấy nm v bất thường so với trước đ.

C c hoặc b lại c thm nm v hoặc v nhỏ,  c thể đ l nm v thứ ba, người ta gọi l v phụ. C người c cả đi v phụ. Cc vlạc chỗ ny thường nằm dọc theo đường đi từ nch đến hng. Thường th cc nm v hoặc v ny nằm gần nch v bị lầm với mụt ruồi. Khi c kinh hoặc đang c thai, v c thể hơi căng đau, v đi khi ứa sữa. C người kh chịu hoặc i ngại v cc cơ quan phụ ny v ni nỉ bc sĩ cắt bỏ. Nhưng thật ra th đy chẳng phải l bệnh v chẳng c nguy hiểm, chẳng qua l dấu vết cn st lại của thời kỳ thai phi trong bụng mẹ.

Quanh nm v c một vng da đậm mu, đường knh thay đổi từ 1 đến 2-3 cm hoặc hơn, đ l quầng v. Trn mặt quầng v rải rc c chừng hai mươi chấm nhỏ nh ln gọi l cc hột Montgomery. Đ l cc đầu ra của cc ống dẫn sữa phụ.Một vi Montgomery c thể nh cao hơn v hơi đau cũng c thể l nỗi lo u của phụ nữ, lại cn thm một t dịch ứa ra, nhất l vo lc c thai hoặc cho con b. Trn quầng v v quanh n, đi khi c nhiều sợi lng tơ v bị coi l mất thẩm mỹ. Lng ny chẳng c nguy hại g cho tuyến v, nhưng lại dễ bị vim hay tươm mu nhẹ. Lại một nguyn nhn nữa gy lo lắng cho phụ nữ.

                       

Tự khm v

 

 

Cc bệnh lnh của v

 

Đau v

đau theo kỳ kinh

đau khng lin hệ kỳ kinh

+ đau thnh ngực

+ đau v

 

 

Tiết dịch nm v

tiết sữa

tiết dịch  -  một ống

 - nhiều ống

 

 

 

(dn ống sữa, bướu nh trong ống, ung thư)

(dn ống sữa, thay đổi sợi bọc)

Một hạt trong v

Tuổi < 30

hột mềm, chắc

 

Tuổi 30-50

hột chắc, mập  mờ

 

Tuổi > 50

hột chắc, mập mờ

 

Nhiều chỗ lộm cộm trong v

 

bướu sợi tuyến, bướu diệp thể

 

 

bướu sợi tuyến, nang, thay đổi sợi bọc

tăng sản ống tuyến, tăng sản ống tuyến khng điển hnh

nang, ung thư v khu tr tại chỗ hoặc xm lấn

 

thay đổi sợi bọc